Συχνά ζητάμε από ένα παιδί να περιγράψει κάτι. Ακόμη και προφορικά, πρόκειται για μια δύσκολη διαδικασία. Ξεχνάμε πόσο δύσκολο είναι να ανακαλέσει στη μνήμη του το πλήθος των σχετικών πληροφοριών. Για ξεκίνημα μπορεί να έχει μπροστά του μια εικόνα και συγκεκριμένες ερωτήσεις που θα το καθοδηγήσουν στην περιγραφή.
Η γραμματική της τρίτης τάξης.
Η αγωνία των γονιών είναι συχνά η γραμματική.
Και τις περισσότερες φορές τόσο εκείνοι όσο και οι εκπαιδευτικοί έννουν το τυπικό της γραμματικής. Μεγάλη συζήτηση για το αν αυτός που κλίνει τα μέρη του λόγου κατέχει και τη γλώσσα, στην παιδική ηλικία.
Μπορεί κάποιος να ανατρέξει στις οδηγίες του υπουργείου αλλά και στο βιβλίο του δασκάλου όπου αναφέρει:
Αν κάποιος θέλει να διαπιστώσει “πόση γραμματική” διδάσκεται ένας μαθητής της τρίτης δημοτικού μπορεί να ανατρέξει στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου γλώσσας του μαθητή.
Ορθογραφία για μεγαλύτερες τάξεις.
Αποφεύγω … τα ορθογραφικά λάθη
Πρώτο σκαλί
Διαβάζω προσεκτικά τα μαθήματα. Δηλαδή προσέχω και διαβάζω χωρίς λάθη τις λέξεις. Προσεκτικά διαβάζω κάθε κείμενο που πέφτει στα χέρια μου.
Αν μία λέξη με δυσκολεύει, τη διαβάζω μεγαλόφωνα.
Τη στιγμή που γράφω μία λέξη, για την οποία αμφιβάλλω, τη συλλαβίζω νοερά (μέσα μου), για να δω αν γράφω όλες τις συλλαβές που τη δημιουργούν.
Σταματώ να γράφω ανάμεσα σε δυο λέξεις, όπως ακριβώς όταν μιλώ.
Προφέρω καθαρά τα σύμφωνα που μπορεί να με μπερδέψουν, π.χ. β/φ/θ – δ/θ.
Μόλις τελειώσω το γράψιμο, διαβάζω κάθε λέξη για την οποία δεν είμαι σίγουρος, μια φορά αργά και μετά κανονικά.
Φροντίζω να γράφω “καθαρά και καλά γράμματα”, έτσι που να μπορώ να διαβάζω το κείμενό μου. Να μπορούν και οι άλλοι!
Θυμάμαι πάντα πως οι μονοσύλλαβες λέξεις δεν τονίζονται, εκτός κι αν είναι οι λέξεις πού και πώς, όταν τις χρησιμοποιούμε σε ερωτήσεις, καθώς επίσης και τα ζευγάρια: πού και πού, πώς και πώς.
Δεύτερο σκαλί
Αν δε θυμάμαι πώς γράφεται μια λέξη, προσπαθώ να θυμηθώ λέξεις που ανήκουν στην ίδια οικογένεια, λέξεις που έχουν με κάποιο τρόπο σχέση με το ίδιο νόημα.
π.χ. κλειδί – κλειδώνω, κλειδαράς, κλειδαριά
ποίημα – ποιητής, ποίηση
Συσχετίζω δηλαδή λέξεις ομόρριζες, παράγωγες, σύνθετες.
Κάποια λέξη που έχει φτιαχτεί από την “ένωση” δυο άλλων λέξεων τη χωρίζω και ελέγχω πώς γράφεται κάθε μία χωριστά. π.χ. ευτυχία – ευ+τύχη
Αν δεν ξέρω πώς γράφεται μια λέξη στην κατάληξή της, βρίσκω μια άλλη με την ίδια κατάληξη, προσέχοντας τον τονισμό.
Θυμάμαι και εφαρμόζω βασικούς κανόνες: Καταλήξεις ρημάτων /ουσιαστικών. Κλίση ρημάτων και ονομάτων. Συμβουλεύομαι το βιβλίο της Γραμματικής!
Προσπαθώ να θυμάμαι “παραξενιές” των λέξεων: π.χ. περνώ – παίρνω, τρέφουμε – τρέφομαι. Η μορφή τους εξαρτάται από το νόημα ή τη σχέση που έχουν με τις άλλες λέξεις της πρότασης.
Θυμάμαι πως υπάρχουν λέξεις που ακούγονται “το ίδιο”, αλλά γράφονται διαφορετικά(ομώνυμα – παρώνυμα).
Τρίτο σκαλί
Χρησιμοποιώ το λεξικό της ελληνικής γλώσσας. Αν έχω σύνδεση στο διαδίκτυο μπορώ να το βρω εδώ!
Γράφω τη λέξη που θέλω. Αμέσως, μόλις δακτυλογραφήσω ένα κομμάτι της, εμφανίζονται λέξεις της ίδιας οικογένειας. Πατώντας «Βρες», μπορώ να διαβάσω τη σημασία της, την προέλευσή της, εκφράσεις που χρησιμοποιείται, παραδείγματα προτάσεων κ.ά.
Δίπλα στη λέξη που μόλις βρήκα υπάρχει ένας σύνδεσμός σαν αυτόν: Ο16. Αν τον πατήσω, θα εμφανιστεί ένας κατάλογος λέξεων που κλίνονται με τον ίδιο τρόπο.
Το λεξικό μου προσφέρει και κάποιες έξυπνες δυνατότητες:
| Δακτυλογραφώ για παράδειγμα: *βάλλω* (με αστερίσκους) και μου εμφανίζει όλες τις λέξεις που περιέχουν αυτές τις συλλαβές! | |
| Δακτυλογραφώ πριν από μια λέξη το % και εμφανίζονται λέξεις που την περιέχουν στο τέλος. | |
| Δακτυλογραφώ μετά από μια λέξη το % και εμφανίζονται λέξεις που την περιέχουν στην αρχή. |
Με τον ίδιο τρόπο μπορώ να χρησιμοποιήσω και το λεξικό του σχολείου.
Ένας πολύ χρήσιμος πίνακας με παραδείγματα για τον τρόπο που κλίνονται οι λέξεις υπάρχει προς το τέλος του βιβλίου ή εδώ!
Τα φωνήματα.
Μια online εφαρμογή.
Διαλέγουμε πρώτα ένα σύμφωνο και μετά ένα φωνήεν, πατώντας την εικόνα. Το παιδί λέει τη φωνή που φανερώνει ο συνδυασμός. Παράδειγμα, παίρνει το σ από τη σκάλα και το α από την αλεπού και λέει σα. Σβήνει με το σφουγγάρι.
Η ορθογραφία στην Α δημοτικού.
ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΗΜΕΡΑΣ
Δεν είναι απαραίτητο κάθε φορά να υπαγορεύετε την ορθογραφία της ημέρας. Το παιδί αφού την παρατηρήσει – τη φωτογραφίζει – τη σκεπάζει και τη γράφει από μνήμης.
Ζητήστε να διορθώσει μόνο του την ορθογραφία που έγραψε συγκρίνοντάς την με το βιβλίο.
Πριν ξεκινήσει το γράψιμο μπορεί να αντιγράψει τις δύσκολες λέξεις σε μία κάρτα και να χρωματίσει το δύσκολο μέρος τους με έναν μαρκαδόρο. Η κάρτα μπορεί να χρησιμοποιηθεί μελλοντικά για την επανάληψη.
Ζητήστε να γράψει ξανά μόνο το δύσκολο μέρος της ορθογραφίας, αυτό που έγραψε λανθασμένα.
Ενδεχομένως, στο τέλος να υπαγορεύσετε ακόμη μια φορά ολόκληρη την ορθογραφία.
10 λεπτά την ημέρα επανάληψη
Διαβάστε δείχνοντας τη λέξη από την καρτέλα /πίνακα λέξεων στο παιδί.
Πείτε μία πρόταση που να περιέχει τη λέξη που θέλει να μάθει.
Επαναλάβετε ακόμη μια φορά τη λέξη.
Τώρα πρέπει το παιδί να γράψει τη λέξη στο χαρτί.
Μόλις ολοκληρώσει το γράψιμο, δίνουμε στο παιδί την κάρτα και του ζητάμε να συγκρίνει την ορθή γραφή με τη λέξη που μόλις έγραψε.
Κάνουμε το ίδιο και με άλλες λέξεις για 10 λεπτά.
Τις επόμενες τρεις, τέσσερις ημέρες γράφει τις ίδιες λέξεις.
ΠΡΟΣΟΧΗ
- Κάθε φορά λέμε στο παιδί μια διαφορετική πρόταση που περιέχει τη λέξη που μαθαίνει.
- Η λέξη που θα γράφει πρέπει να έχει ακριβώς την ίδια μορφή. Στην ίδια πτώση, στον ίδιο αριθμό. Πχ κάθε φορά «ποτήρι» και όχι τη δεύτερη μέρα να υπαγορεύσουμε για παράδειγμα «ποτήρια».
- Προσπαθήστε η λέξη να μην είναι στην αρχή της πρότασης. Το πρώτο γράμμα, όταν τη γράφει, είναι πάντα μικρό.
- Περιμένετε να ολοκληρώσει το γράψιμο για να κοιτάξετε το γραπτό του. Κάνοντας παρατηρήσεις την ώρα που γράφει του προκαλείτε ανασφάλεια.
- Ζητήστε την εφαρμογή ενός κανόνα κάθε φορά. Για παράδειγμα στον πληθυντικό γράφουμε με οι.
- Ξεκινήστε με τις λέξεις που κάνει πιο συχνά λάθος.
- Δώστε, όπου είναι δυνατόν, μια εξήγηση του λάθους. Για
παράδειγμα στην περίπτωση που εφαρμόζεται ένα κανόνας της
γραμματικής.
- Εξηγήστε, εάν γνωρίζετε, γιατί κάποια λέξη γράφεται με μία
συγκεκριμένη μορφή. Για παράδειγμα δείξτε τη σχέση κάποιων
λέξεων: παιδί – παιδικός
- Κάποιους απλούς γραμματικούς κανόνες μπορείτε να τους γράψετε
σε μικρούς πίνακες. Καταλήξεις, ενικός – πληθυντικός κλπ.
- Μην δίνετε διαφορετικές εξηγήσεις από το σχολείο. Προκαλείτε
σύγχυση στο παιδί.
- Αλίμονο αν δοθεί στο παιδί η εντύπωση πως η άσκηση είναι
τιμωρία.
Πρώτη ανάγνωση.
Οι μαθητές στην ανάγνωση και τη γραφή καθοδηγούνται από την εκφώνηση της «λέξης». Δημιουργούν την αλυσίδα των φωνών.
Πα – πι — > π – α – π – ί
Ακολουθούν οι κανόνες ορθογραφίας.
Προϋπόθεση: Το παιδί μιλά καθαρά. Συλλαβίζει τις φωνές.
Ασκήσεις που μπορείτε να κάνετε με το παιδί σας.
- Κάρτες συλλαβών. Παιχνίδι με συλλαβές. Για παράδειγμα:
| τι | τα | το | πα | πι |
- Οι κάρτες απλώνονται σε ένα διάδρομο και το παιδί τον περπατά.
- Ανακατεύουμε τις συλλαβές μιας λέξης και το παιδί καλείται να τη συνθέσει.
- Τοποθετούμε τις συλλαβές σε μία σειρά και το παιδί προσπαθεί διαβάζοντας σωστά να κάνει τον μικρότερο χρόνο που μπορεί.
- Λέμε μια λέξη, το όνομα ενός αντικειμένου και το παιδί πρέπει να βρει την πρώτη ή την τελευταία συλλαβή – όχι το γράμμα, αλλά την πρώτη φωνή.
- Ζητάμε από το παιδί να εντοπίσει σε έτοιμα τυπωμένα κείμενα, εφημερίδα, περιοδικό κ.λπ., μία συγκεκριμένη συλλαβή.
- Ζευγαρώνουμε ένα σύμφωνο με φωνήεντα. Το παιδί πρέπει να βρει λέξεις που να αρχίζουν από τη συλλαβή ή να την περιέχουν.
- Ανακατεύουμε συλλαβές και ζητάμε τη δημιουργία λέξεων.
- Φτιάχνουμε ένα λεξικό – συλλογές λέξεων κατά γράμμα.
- Φτιάχνουμε απλό σταυρόλεξο.
- Το παιδί διαβάζει σταδιακά τα τμήματα μιας λέξης:
Μη Μ
Μητε Μη
Μητέρα Μητ
Μητε
Μητερ
Μητέρα
- Φτιάχνουμε έναν μικρό κατάλογο με 4, 5 λέξεις. Ζητάμε από το παιδί να τις παρατηρήσει. Σκεπάζουμε τον κατάλογο με ένα χαρτί. Αποκαλύπτουμε για πολύ σύντομο διάστημα την πρώτη λέξη. Το παιδί προσπαθεί να την διαβάσει. Κάνουμε το ίδιο με κάθε επόμενη.
Επιπλέον
Ενώνουμε – το παιδί ενώνει τα γράμματα κάθε συλλαβής με ένα τόξο.
Χρησιμοποιούμε διαφορετικά χρώματα για κάθε συλλαβή.
Διαβάζουμε ιστορίες στο παιδί. Σχολιάζουμε μαζί εικόνες.
Απαιτούμε απαντήσεις σε σωστές / πλήρεις προτάσεις.
Ορίζουμε τον χρόνο ανάγνωσης, 5 έως 10 λεπτά.
Ελέγχουμε με εναλλακτικούς τρόπους την ορθογραφία (προφορικά, τις δύσκολες λέξεις).